İstanbul Milletvekili Elif Esen: Çiftçi ucuza satıyor, vatandaş pahalıya alıyor; bu fiyat farkı nerede oluşuyor?

DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Elif Esen, yaş sebze ve meyve piyasasına yönelik yürütülen soruşturmanın ardından Hal Kayıt Sistemi’nin ve ilgili kamu kurumlarının denetim kapasitesini TBMM gündemine taşıdı.

Soruşturma kapsamında 1.029 üreticinin beyanına başvurulurken; Hal Kayıt Sistemi, Çiftçi Kayıt Sistemi ve vergi incelemeleri birlikte değerlendirildi. Kamuoyuna yansıyan bulgularda bazı firmaların ürün arzını olduğundan düşük, maliyetlerini gerçeğinden yüksek gösterdiği; sahte müstahsil makbuzları düzenlediği ve gerçeğe aykırı maliyet oluşturduğu iddiaları yer aldı.

“Mevcut denetim neden yeterli sonuç üretmedi?”

Hal Kayıt Sistemi’nin 2012’den beri sebze ve meyve ticaretini kayıt altına almak, ürün miktarları ve fiyat hareketlerini izlemek, kayıt dışılığı azaltmak ve üretici ile tüketiciyi korumak amacıyla kullanıldığını hatırlatan Esen; Ticaret Bakanlığının daha önceki denetimlerinde HKS’ye gerçeğe aykırı düşük fiyat bildirimi ve çifte fatura uygulamalarının da tespit edildiğine dikkat çekti.

Esen, “Sorun bilinmiyor değildi. Veri vardı, sistem vardı, kurumlar vardı. Şimdi cevaplanması gereken soru şu: Mevcut kayıt, veri paylaşımı, risk analizi ve denetim mekanizmaları bu ölçekteki tabloyu neden daha önce ortaya çıkaramadı?” dedi.

“Fiyat farkı hangi aşamada büyüyor?”

Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesinde Esen; soruşturma kapsamındaki 41 firmanın daha önce denetlenip denetlenmediğini, HKS verilerinin ÇKS, e-Müstahsil Makbuzu, e-Fatura, e-Arşiv Fatura ve vergi kayıtlarıyla düzenli olarak karşılaştırılıp karşılaştırılmadığını sordu.

Esen ayrıca üreticinin satış fiyatı ile hal, dağıtıcı ve perakende aşamalarındaki fiyatların ürün bazında düzenli olarak izlenip izlenmediğini; tarladan tüketiciye kadar oluşan fiyat farkının hangi aşamada büyüdüğünü gösteren bir marj analizi yapılıp yapılmadığını ve olağan dışı fiyat hareketlerinde otomatik ya da risk esaslı bir erken uyarı mekanizması bulunup bulunmadığını Bakan Bolat’a yöneltti.

“Fiyat zincirindeki sorunun bedelini hane halkı ödüyor”

Ağustos 2026 verilerine göre tüketici fiyatlarının yıllık yüzde 31,51, gıda ve alkolsüz içeceklerdeki artışın ise yüzde 33,79 olduğunu hatırlatan Esen; aynı dönemde Tarım-ÜFE’nin yıllık yüzde 21,91, “sebze ve kavun-karpuz, kök ve yumrular” alt grubundaki artışın yüzde 69,99 olduğunu belirtti.

Esen, “Bu mesele yalnızca piyasa denetiminin teknik bir başlığı değil; doğrudan mutfaktaki tencerenin, emeklinin, asgari ücretlinin ve dar gelirlinin meselesi. Üretici emeğinin ve maliyetinin karşılığını alamazken vatandaşın yüksek fiyatla karşı karşıya kaldığı bir yapının sürdürülebilir olup olmadığını sorgulamak zorundayız.” ifadelerini kullandı.

“Yeni hal kanunu bu açıkları kapatacak mı?”

Esen, soru önergesinde soruşturma sonrasında Hal Kayıt Sistemi’nin denetim ve erken uyarı kapasitesinin güçlendirilmesi için hangi çalışmaların yürütüldüğünü de sordu. Yeni Hal Kanunu çalışmalarında HKS, ÇKS ve vergi verilerinin birlikte analiz edilmesi, tarladan sofraya fiyat oluşumunun izlenmesi ve olağan dışı hareketlerin erken tespit edilmesine yönelik hangi düzenlemelerin yer alacağını gündeme getirdi.

Esen, “İhlal gerçekleştikten sonra yaptırım uygulamak yetmez. Sorun büyümeden gören, kamu kurumlarının elindeki verileri birlikte analiz eden, üreticiyi de tüketiciyi de koruyan bir denetim sistemi gerekiyor. Yeni Hal Kanunu Meclis’e geldiğinde bu açıkları gerçekten kapatıp kapatmadığının takipçisi olacağız.” dedi.